لیله القدر در قرآن

 

سوره القدر سوره هجدهم و سوره علق (با نوزده آیه) سوره نوزدهم از انتهای قرآن هستند.

وقتی سوره القدر شروع میشود میفرماید "انا انزلناه فی لیله القدر" چرا ضمیر اشاره در "انزلناه" را پس از اتمام سوره قبلی که همان سوره علق است بمعنی شروع نزول قرآن نگیریم؟ اشاره ای که با بقیه موارد در قرآن همخوانی دارد و سازگاری زیبایی را نشان میدهد.اعتقاد عده ای از مسلمانان مبنی بر اینکه سوره علق اولین سوره نازله است به این فکر قوت بخشیده پی گیری آنرا با ارزش میکند.

 

چینش سور به تایید الهی است و الا حفظ قرآن کامل نخواهد بود. هر اتفاقی افتاده تحت کنترل الهی بوده است تا صورت نهایی چینش سور نیز مانند چینش آیات در هر سوره و چینش عبارات هر آیه همانی باشد که منظور خداوند است.

 

نکته جالب دیگر این است که سوره مریم نوزدهمین سوره از ابتدای قرآن است.

همانطورکه الروح مرسل بر حضرت مریم از نزدیک با مریم مقدس رابطه داشته است در هنگام نزول سوره علق نیز الروح با پیامبر اکرم رابطه نزدیک (بشکلی که مشخص نشده) داشته است.روح نزدیک به خداوند بر روح نزدیک به انسان انتقال حکم کرده اند و ایشان به پیامبر تفصیل آن حکم را  القاء خواهند کرد.شبیه به آنچه در سوره مریم می خوانیم : ...فارسلنا الیها روحنا...

 

------------------------------------------------------------------------------------

لغت "حکیم" در دو معنی کلی و همسو است : داور و دانا

هر داوری داناست ولی دانا میتواند قضاوت نکند در زمان خاص قضاوت کند و در زمانی علم خود را عیان کند و قضاوت های قبلی خود را بیان کند.زمانی داوری جلوتر (مطرح) است و زمانی دانایی.

------------------------------------------------------------------------------------

 

در پایان سوره التین (سوره قبل از سوره علق) میفرماید :"الیس الله باحکم الحاکمین".سپس سوره علق شروع میشود گویی به معنایی که برای "کل امر حکیم" در سوره الدخان در لیله مبارکه بدنبال آن میگردیم اشاره دارد.اشاره ای پر برکت در فهم ارتباط آیات و سور.

 

پس گیریم امر حکیم یعنی امر "داور و قضاوت کننده".اوامر و احکام الهی در لیله مبارکه تک تک و واضح القاء (یفرق) میشوند. هر امری بر ملائکه و الروح آن امر القاء میشود.تنزل الملائکه والروح فیها باذن ربهم من کل امر. از عالم برتر بر عالم پایین تر. از ملائکه جانب خداوند بر ملائکه نزدیک به انسان.

 

پس از این آماده سازی در این مقطع حساس تاریخی تربیت انسانهاست که نزول آیات قرآنی با نزول سوره علق آغاز میشود. آیات قرآن بتمامی تفصیل آن اوامر حکیمانه هستند.(سوره فصلت-هماهنگ با دید مساوات در این سوره).

 

------------------------------------------------------------------------------------

 

در سوره الدخان "لیله مبارکه" بیان شده و "کل امر حکیم" آمده است ولی در سوره القدر "لیله القدر" بیان شده و "من کل امر" آمده است.گویا بجهت "حکیم بودن" امر به همان شب لیله مبارکه اطلاق

شده و این خلاصه حکیمانه پر برکت از مرحله بالاتر (ام الکتاب) به مرحله پایین تر و به روح نزدیک تر به انسان ارسال شده است.لذا فرموده "انا کنا منذرین" و "انا کنا مرسلین". در بقیه لیله یا پس از آن تفصیل مجموعه اولیه "کل امر حکیم" از جانب ملائکه و الروح نزدیک به انسانها باذن پروردگار آغاز میشود.

 

------------------------------------------------------------------------------------

 

سوره پس از سوره القدر کدام است؟ سوره البینه. گویی ارسال قرآن در بحرانی ترین شرایط بوده است و اهل کتاب قبلی در آن اختلافات شدید داشته و راه را گم کرده اند. بینه جدیدی لازم بوده است.

 

در سوره هود میفرماید: ...کتاب احکمت آیاته ثم فصلت من لدن حکیم خبیر...". غیر منتظره و دلرباست که ببینیم آیه پایانی سوره قبل از سوره هود یعنی سوره یونس چیست"...واتبع ما یوحی الیک و اصبر حتی یحکم الله و هو خیر الحاکمین"

 

...کتاب احکمت آیاته... یعنی کتابی که برای آیات آن حکم و داوری شد.چارچوب و تقدیر خاص تعیین شد.مانند دستور مختصری که رئیس یک کشور ضمن تاکید و هشدار به وزراء صادر میکند تا ایشان دستورالعمل های تفصیلی صادر نمایند.

 

------------------------------------------------------------------------------------

این که در سوره الدخان میفرماید "و الکتاب المبین انا انزلناه فی لیله مبارکه" منظور ابتدای نزول است.نزول از لیله مبارکه و از همان سوره علق شروع میشود.

 

شاهد اینکه در سوره الدخان به شروع کارها اشاره میشود. همین موضوع دود در این سوره خود اشاره به شروع دود است. کل دود ها یک باره ظاهر نمی شوند. یا مثال دیگر اشاره به ربکم و رب آبائکم الاولین است.

 

البته نکته جالب دیگر در سوره الدخان این است که در مورد اقوام مجرمین (انتخاب شده در قرآن) از آخرین آنها به سمت عقب یعنی ما قبل آنها نیز اشاره دارد یعنی آیه 37 "...اهم خیر ام قوم تبع و الذین من قبلهم اهلکناهم انهم کانوا مجرمین... "

 

...فصبوا فوق راسه...از بالای راس شروع میشود...

 

بهمین ترتیب از آیه لَا يَذُوقُونَ فِيهَا الْمَوْتَ إِلَّا الْمَوْتَةَ الْأُولىَ‏  وَ وَقَئهُمْ عَذَابَ الجَْحِيم‏ میشود برداشت کرد که برای مومنین از همان لحظه مرگ در این دنیا بهشت شروع میشود.پیچیدگیهای بحث در این آیه محو میشوند.

 

مثال دیگر حصول ذکر برای مومنین است . این کار با آسان شدن و روان شدن قرآن بر رسول الله شروع میشود امید است برای آنها ذکر حاصل شود.فانما یسرناه بلسانک لعلهم یتذکرون.

 

مثال دیگر موضوع "رقب" از خود رسول الله شروع میشود:"فارتقب انهم مرتقبون".

 

------------------------------------------------------------------------------------

اگر شب های قدر در هر سال و هر ماه مبارک رمضان قرار داشت باید به این شب قدر استثنایی با عبارت "اللیله القدر" اشاره میشد.

همانطور که  « لیلة المبیت »  یک شب استثنایی بوده و تکرار نمی شود.شبی که علی ابن ابیطالب بجای رسول الله در بستر ایشان خوابید.

 

بنابراین شب قدر شبی بوده است که دیگر تکرار نمی شود.چرا که پس از تقدیرات اولیه و پس از ارسال رسل و رسالاتهم کنترل های مستمر اعمال و تقدیر ارزاق و جلوگیری از فساد بیش از اندازه و مهلت داده شده برای افراد کافر و کمک به مجاهدین در راه خدا در جوامع مختلف زمانهای خاص خود را دارد. نه اینکه تقدیر همه آنها در چند شب از ماه های رمضان باشد. دعا و استغاثه و مجاهدت چه طرحی پیدا میکنند؟

------------------------------------------------------------------------------------

لغت "حکیم" در دو معنی کلی و همسو است : داور و دانا

هر داوری داناست ولی دانا میتواند قضاوت نکند در زمان خاص قضاوت کند و در زمانی علم خود را عیان کند و قضاوت های قبلی خود را بیان کند.زمانی داوری جلوتر (مطرح) است و زمانی دانایی.

------------------------------------------------------------------------------------

اینکه در سوره آل عمران داریم "منه آیات محکمات" منظور آیات روشن و صریح و قابل فهم برای شخص فهیم است.(منسوب به دانایی خداوند). از این نوع است عبارت "...سوره محکمه و ذکر فیها القتال..."

در مقابل آنها آیات متشابهات که خود بنیانا از جنس تشبیه کننده هستند ( آنهم برای انسانها) معرفی میشوند.مانند آیاتی که روز قیامت را شبیه سازی می کنند یا آیات مربوط به عرش و ملائک و غیره ...که آنها را بروشنی در نمی یابیم.درک اجمالی از آنها کفایت میکند.

 

حال راسخون در علم و اولوا الالباب اشخاص با تقوای فهیمی هستند که با نصب العین قرار دادن کلیت قرآن آیات روشن و صریح را درک میکنند برخلاف افراد مریض القلب (که قرآن را تکه تکه مطرح میکنند و منظور خاصی دارند و حتی آیات صریح و روشن را نیز درک نمی کنند)

------------------------------------------------------------------------------------

کل قرآن میتواند حکیم باشد از این جهت که کتاب خداوند دانای یگانه است و درآن از علم خداوند سخن بمیان آمده است.مانند آنچه در سوره لقمان است:...تلک آیات الکتاب الحکیم..."

 

میتواند کتاب حکیم باشد از آن جهت که کتاب داور یگانه است. مانند آنچه در سوره الزمر میفرماید:

تنزیل الکتاب من الله العزیز الحکیم...

 

پیوستگی آیات در هر سوره و ترتیب سور را بمدد میگیریم.

 

با همین صورت فعلی آیا میتوانیم بگوییم همانطور که آیات در هر سوره مرتب و پیوسته هستند سور نیز مرتب و پیوسته (در مقیاس کلان ) هستند و کل قرآن یکپارچه بوده و یک بسم الله (شمرده شده) داشتن آن ناشی از این امر است؟

------------------------------------------------------------------------------------

 

 

                                                                                                                                                                                      صفحه اول